Heermoes is mijn kwelgeest én mijn opfleurhulp. Elk jaar trek ik grote hoeveelheden heermoes uit de grond zodat onze tuin niet overwoekerd raakt. Een repeterende en ontmoedigende taak. Want heermoes gaat hierdoor zeker niet verdwijnen. Het kruipt 3 meter onder de grond voort en bestaat al meer dan 300 miljoen jaar. Sinds ik onze tuin aan het omvormen ben naar een biodiverse tuin ben ik langzaam ook anders gaan aankijken tegen heermoes en ander onkruid. Want wat is eigenlijk onkruid?
Geen indringer, maar een boodschapper
Onkruid is een plant op een plek die ons niet uitkomt. We vinden het een indringer, iets wat geweerd moet worden, een fout die gecorrigeerd moet worden. Maar wat als we onkruid gaan zien als een stem van de grond?
Veel onkruiden (zo leerde ik) maken zichtbaar dat er in je tuin een gebrek is aan bepaalde mineralen of microben. Onkruiden zijn daarmee een boodschapper, een ‘stem van de grond’. Maar ze zijn ook ‘first responder’. Met diepe penwortels gaan ze door harde lagen heen om er lucht in te brengen. Ze brengen mineralen waar een tekort aan is naar de oppervlakte (en dat is dus iets wat heermoes doet).
Waardevol, zonder kosten
Van bodemecoloog Christine Jones leerde ik het wonderlijke feit dat ook planten een eigen immuunsysteem hebben. Als ze naast andere planten staan, dan delen ze hun microbioom waardoor beide planten sterker worden. De planten die het meeste verbinding hebben, overleven het best. En onkruid werkt daar gewoon aan mee.
Sinds ik dit weet, kijk ik anders tegen heermoes aan. En werk ik ook mee. Ik trek de heermoes nog steeds zuchtend op veel plaatsen uit de grond. Maar ik zie het nu ook als een waardevolle grondstof. Ik maak er gier van. Dat stinkt, maar is prima plantenvoedsel. En de uitgetrokken heermoes gebruik ik als bodembedekker. Ik hoef geen materialen te kopen om de bodem goed bedekt en vochtig te houden. De heermoes levert dat gratis.
Op LinkedIn zag ik dat op de markt in Ljublana zelfs een flinke prijs wordt betaald voor een zakje heermoes! Je kunt er thee van trekken die kennelijk heilzaam kan zijn voor je botten, omdat er silica in zit. De Romeinen wisten dit al.
Onkruid in organisaties
Ik ben veranderkundige, dus natuurlijk dacht ik na over hoe dat dan werkt in organisaties. Wie zien wij als ‘onkruiden’ in een organisatie? Zijn dat de mensen die hun mening geven op een plek waar dat niet gewenst is? Zijn dat bewegingen die zich ver onder de radar in organisaties afspelen en die af en toe de kop opsteken? En willen managers dat ‘onkruid’ dan liefst verwijderen?
Wat zou er gebeuren als we dit ‘onkruid’ zouden zien als een stem vanuit de basis van de organisatie? Misschien is ook dit onkruid wel hard aan het werk om te signaleren wat er mis is en dat op eigen initiatief te verbeteren. Onkruid kan irriteren én voeden én opfleuren. Ook in organisaties dus.