Naarmate ik ouder word, verandert de manier waarop ik tegen leef-tijd aankijk. Met leef-tijd bedoel ik niet alleen dat cijfer dat aangeeft hoe lang je al op de deze aarde leeft. Met leef-tijd bedoel ik juist het vooruit kijken. Hoeveel tijd heb ik hopelijk nog om te leven? En wat doe ik daarmee? Artiest Peter Gabriel noemt dat ‘age-appropriate thinking’. Tijd is een grote meester. Juist de vluchtigheid van het leven dwingt ons stil te staan bij wat belangrijk is.
H et belangrijkste symbool voor tijd is natuurlijk de klok. Zag je die voorbij komen in het filmpje? Het is de Real Time Clock van kunstenaar Maarten Baas. Wij maakten voor het eerst kennis met die klok, wachtend op de start van het concert van Peter Gabriel. Een man in een oranje overall schilderde de tijd in de wijzers van de klok…. en veegde die weer weg….
Chronologische tijd is hard werken…..
De man in de klok is Maarten Baas zelf. Bij het concert was hij gekleed in een oranje overall. Er zijn ook andere versies van de klok, bijvoorbeeld op Schiphol. In een klok van 3 meter hoog staat Maarten, gekleed in een blauwe overall. Hij werkt met een rode emmer en een gele doek. Hij is een anonieme schoonmaker die de opdracht heeft gekregen steeds weer de klok schoon te vegen van tijd. En ook is hij een schilder die de tijd weer laat leven. En dat onvermoeibaar, 12 uur lang in een monotone cyclus (hier versneld afgespeeld)
‘Real Time Clock’ heet deze installatie. Real time is een term uit de filmindustrie die staat voor een scene die precies zo lang duurt als de tijd die het kostte om te filmen. Fascinerend ! Als ik kijk naar de man in de klok, ervaar ik twee tegengestelde dingen tegelijk:
- Tijd is hard werken. Tijd moet efficiënt besteed worden. Kloktijd (chronos) kun je alleen door inspanning de baas worden. Dat we zo denken over tijd is trouwens een recente menselijke uitvinding. Pas in de 19e eeuw tijdens de industrialisatie werd internationaal de tijd ingesteld. Daarmee werd tijd economisch. Tijd werd geld en daarmee schaars.
- Tijd kan zichzelf vertragen. Als je kijkt naar de man in de klok, staat de tijd even stil. Je kijkt ernaar. Je hoeft zelf niks te doen. Het is zoiets als ademen. Het gaat vanzelf en tegelijk is het essentieel. Zonder adem en zonder tijd geen leven.
In Kairos tijd ontstaan de mooiste dingen
Door te kijken naar de Real Time klok kan je de chronologische tijd even stilzetten. En daarmee vergroot je de kans dat zich een ander soort tijd opent. De oude Grieken noemden dat Kairos. Kairos staat voor momenten van creativiteit, rust en inspiratie. Die lijken soms oneindig. Je kijkt op en hé: het is een uur later ! Niets van gemerkt. Een kloktijdloze ervaring, zo omschrijft filosofe Joke Hermsen dat. De tijd verdween als het ware uit beeld. Ken je dat soort momenten?
Het werk van Maarten Baas helpt mij om een ‘Kairos-pauze’ te nemen. En daarmee even los te zijn van de snelle, efficiënte wereld om me heen. Het is een creatieve en speelse manier om te ervaren of tijd jouw meester is, of jij meester over je tijd.
En zo kom ik weer terug bij Peter Gabriel. Een man van 73 jaar oud. Actief, creatief en vernieuwend. Zo wil ik mijn leef-tijd ook wel besteden. Zijn nieuwe album I/O bracht hij niet in 1x op de markt. Nee, hij nam er de tijd voor. Elke maand bij nieuwe maan kwam een nieuw nummer uit, tijdens zijn internationale tour. Elk concert binnen de tour was dus anders. Veel van zijn nummers gaan over de aard van tijd, leven, verbinding en het digitale tijdperk.
En voor de liefhebbers nog een extra filmpje. Tijdens ons bezoek aan Londen stonden we bij de klok van Maarten Baas klok bij Paddington Station. Mensen, bussen en auto’s raasden aan ons voorbij. Toch bleek stilstaan besmettelijk. Twee andere mensen namen ook een pauze en keken vol verbazing toe.
Voel jij soms dat de tijd de baas over je is? Experimenteer dan eens met een ‘Karios-pauze’. Dat ga ik ook weer eens doen.