Vorige week was ik in Utrecht voor de PKM Summit 2026 (PKM staat voor persoonlijk kennis management). Een intensieve ervaring met deelnemers uit 21 landen en inspirerende sprekers. Mooi was ook dat het programma niet dichtgetimmerd was. Per dag waren er wel 10 deelnemers die spontaan ter plekke een mini-workshop aanboden over een onderwerp dat hen fascineerde.
Vorig jaar was ik ook op de PKM Summit. Toen viel me op hoe gemakkelijk het was om contact te maken met de deelnemers en de workshopgevers. Kennelijk is PKM iets waar leuke mensen mee bezig zijn. Sociale extroverte nerds, zo zou ik de deelnemers karakteriseren (dus wat zegt dat over mij ? 🙂 De organisator, Martijn Aslander zei het zo:
Deze bijeenkomst is ‘communal by heart’
Een bonus dit jaar was de ontmoeting met mensen die ik al wat langer ken uit de online PKM-community waar ik deel van uitmaak. Online waren er al leuke contacten en mooie gesprekken ontstaan. Maar elkaar fysiek ontmoeten was echt fijn. “Geweldig, jullie zijn echt, geen AI !” riep iemand.
Hoe kan het eigenlijk dat je ergens komt en je meteen op je gemak voelt? Dat de sfeer meteen goed is? Dat deelnemers kennis delen, zonder dat iemand bang is om er minder van te worden? En dat iedereen vertrekt met meer kennis en kennissen ?
De som van + en – is ? ++
Ik ben ooit opgeleid als econoom. In het traditionele economische denken staat schaarste centraal. Er is vaak sprake van een ‘zero sum game’: als de één iets wint, verliest de ander. Maar die wet gaat natuurlijk niet op voor bijvoorbeeld informatie, kennis en liefde. Want als je die deelt, ontstaat er juist meer van.
Tijdens mijn studie veranderkunde leerde ik dat het principe van delen = vermenigvuldigen ook geldt voor sociaal kapitaal. Sociaal kapitaal kun je omschrijven als de optelsom van je netwerk en het vertrouwen dat je hebt opgebouwd waardoor mensen je iets gunnen (en dus ook je mail beantwoorden of de telefoon opnemen als je belt)
Sociologen begrijpen het principe van delen = vermenigvuldigen beter dan traditionele economen. Ze ontwikkelden kennis hierover: de sociale netwerktheorie. Die laat zien: een groep gemiddelde ‘spelers’ met goede onderlinge relaties ontwikkelt sociaal kapitaal. En daardoor haalt zo’n groep betere resultaten dat een verzameling individuele ‘sterspelers’ die geen verbinding met elkaar voelen.
Zonder ons geen wij
Een wetenschapper die onderzoek heeft gedaan naar sociaal kapitaal is Robert Putnam. Eind vorige eeuw onderzocht hij in Italië het functioneren van regio’s. Sommige regio’s waren succesvol. Bestuurders bleken in staat waar te maken wat bij verkiezingen was beloofd. In andere regio’s lukte dat niet. Robert onderzocht wat de verklarende factor was. Kwam het door de bestuurders van succesvolle regio’s? Waren zij de sterspelers van Italië?
Na jaren van onderzoek ontdekte Putnam echter dat er iets heel anders aan de hand was. Het succes van een regio werd niet verklaard door de kwaliteit van de bestuurders. Er bleek een andere verklarende factor. In de succesvolle regio’s waren inwoners en bedrijven onderling sterk verbonden. Er werd veel samengewerkt. Er was onderling vertrouwen. Hoe meer verenigingen, clubs, zakelijke netwerken en activiteit in de wijken, hoe steviger de democratie en hoe groter het economisch succes.
Terug in de Verenigde Staten schreef Putnam het boek Bowling alone. Hij zag dat in de VS in 10 jaar tijd het aantal verenigingen drastisch was afgenomen. Mensen uit verschillende bevolkingsgroepen ontmoetten elkaar steeds minder. Men trok zich terug ‘op eigen honk’. Het sociaal kapitaal brokkelde af. Putnam maakte zich daar in 2000 al zorgen over.
Vorig jaar zag ik een TV documentaire over Putnam met de titel ‘Zonder ons geen wij’. Hij liet zien dat in de afgelopen 25 jaar deze neergaande beweging zich in de VS verder heeft versterkt. Is er nog wel een ‘samenleving’ of bestaan er alleen belangengroepen ? Het land is gepolariseerd. Steden zijn opslagplaatsen van mensen geworden. Het wordt steeds moeilijker om elkaar (spontaan) fysiek te ontmoeten.
Doe het zelf?
Terug naar de PKM Summit. Fijn dat in Utrecht wél een fysieke ruimte was waar mensen samenkwamen en kennis en netwerken zich vermenigvuldigden. En dat de eerder gelegde online verbindingen kennelijk al een basis vormden waarop vertrouwen snel ontstond.
Hoe staat het met jouw sociaal kapitaal en de verbinding in je wijk, stad of netwerk? Is er daar een ‘wij’ ? En kan dat zonder jou? Of woon/ werk je op een plek waar ‘mienskip’ of ‘naoberschap’ nog steeds bestaat, maar nu in een andere vorm?